Andy Warhol © Kopieerapparaat

De krappe klep, de gloeiende, oplichtende glasplaat, het onbekende resultaat, het warme papier dat tergend langzaam uit de machine glijdt. En dan het altijd te donkere, dan wel overbelichte, unieke, vlekkerige en meestal niet zo scherpe eindresultaat. Het kopieerapparaat. Het heeft een soort jeugdsentiment en oubolligheid over zich waar je of heel blij, of heel verdrietig van wordt. Of het nu handen, hoofden, billen of andere lichaamsdelen zijn: alles wat je onder de klep steekt, wordt grappig nadat je op de startknop drukt en wacht op het resultaat. Ik was vroeger groot fan. Zou het de herkenbaarheid van de actie zijn die ervoor zorgt dat een fotokopie altijd tot de verbeelding spreekt? Als Andy Warhol op 21 april 1969 de winkel van de School of Visual Arts in New York binnenloopt en de nieuwe kopieermachine ziet, kan hij zich niet beheersen en vraagt de eigenaar of hij zijn foto mag nemen. 

De eigenaar Mr. Donald Havenick waarschuwt hem nog voor het felle licht en de hitte, maar niets kan Warhol tegenhouden en hij legt zijn hoofd op het warme glas. Mr. Havenick treedt op als assistent en gooit zijn werkschort over het hoofd van Warhol om het licht buiten te sluiten. Een kwartje in de machine, even wachten en het resultaat zie je hierboven. Warhol was zo gefascineerd door deze voorloper van de kopieermachine dat hij nog 7 keer terugkwam om zelfportretten te nemen.

Is het interessanter als Andy Warhol zijn hoofd onder een kopieermachine steekt dan als de gemiddelde puber dat doet? Het resultaat is hetzelfde, het beeld is hetzelfde, maar het verhaal is anders. Warhol deed niets bijzonders om zijn zelfportret als beeld te onderscheiden. Het is misschien alleen zijn opdracht en handtekening onderaan die het beeld uniek, en daarmee waardevol, maakt. Niet helemaal eerlijk, maar de naam en zijn iconische gezicht, maken deze fotokopie direct interessant om naar te kijken.

Zelfportret © Andy Warhol, 1969

Zelfportret © Andy Warhol, 1969

De legendarische Warhol wordt een gewoon mens zoals jij en ik. Iemand die de deugden van een nieuw apparaat ontdekt en het leuk vindt om zichzelf terug te zien als zwart-wit, overbelicht en platgedrukt figuur. Dat menselijke aspect is wat mensen zo aanspreekt in een fotokopie. Dat zie je ook terug in de Monthly gemaakt door Un Demi. In Foto Kopie zie je vier beelden gerangschikt op een glasplaat. Door de aanwezige handen ontdekken we dat het proces van het plaatsen nog in gang is. Een experiment op zoek naar een perfecte compositie. Zonder die fysieke aanwezigheid van het menselijke was het beeld veel minder spannend geweest. Het benadrukt het medium, wordt herkenbaar en daarmee aantrekkelijker. En als je werkt met een kopieermachine kun je dat laatste wel gebruiken. Dat kan zelfs Andy Warhol beamen.